آموزش رفع عیوب رنگ خودرو مثل شره کردن یا چشم ماهی شدن زمانی اهمیت پیدا می‌کند که پس از رنگ‌آمیزی، سطح خودرو به‌جای یک پوشش صاف، یکنواخت و براق با ایرادهایی مانند شره، حفره‌های ریز، پوست پرتقالی، کدری، جوش حلال یا گرد و غبار مواجه شود. نکته مهم این است که روش اصلاح همه عیوب یکسان نیست؛ بعضی ایرادات پس از خشک‌شدن با سنباده و پولیش قابل اصلاح‌اند، اما بعضی دیگر به پاک‌سازی، زیرسازی و رنگ‌آمیزی مجدد نیاز دارند. در این راهنما ابتدا عیب را از روی ظاهر آن تشخیص می‌دهیم، سپس علت ایجاد و روش اصولی رفع آن را بررسی می‌کنیم.
بخش زیادی از ایرادات رنگ خودرو در مرحله آماده‌سازی سطح، ترکیب مواد یا هنگام اجرای رنگ به وجود می‌آیند. آلودگی سطح، تنظیم نبودن پیستوله، انتخاب نامناسب تینر یا هاردنر، ضخامت بیش از حد لایه رنگ، رعایت نکردن زمان مناسب بین اجرای لایه‌ها و همچنین نامناسب بودن دما و رطوبت محیط، همگی می‌توانند کیفیت نهایی رنگ را تحت تأثیر قرار دهند. از رایج‌ترین عیوب رنگ خودرو می‌توان به شره کردن رنگ، چشم‌ماهی شدن، پوست پرتقالی شدن، جوش حلال، پوسته‌شدن رنگ و باقی ماندن ذرات گرد و غبار روی سطح رنگ اشاره کرد.
برای تشخیص سریع‌تر، از جدول زیر کمک بگیرید:
| عیب رنگ | ظاهر عیب | علت رایج | روش معمول اصلاح |
| شره رنگ | رگه یا برجستگی عمودی | پاشش زیاد یا رنگ رقیق | سنباده و پولیش / رنگ مجدد |
| چشم ماهی | حفره‌های گرد کوچک | چربی، روغن، واکس یا سیلیکون | پاک‌سازی و رنگ مجدد |
| پوست پرتقالی | سطح موج‌دار شبیه پوست پرتقال | اتمایز نشدن مناسب رنگ | سنباده و پولیش یا اجرای مجدد |
| جوش حلال | سوراخ‌ها و حفره‌های ریز | حبس حلال زیر لایه | سنباده و اجرای مجدد |
| گرد و خاک | برجستگی‌های نقطه‌ای | آلودگی محیط و سطح | سنباده نرم و پولیش |
| بلند شدن رنگ | چروک یا جدا شدن لایه | ناسازگاری لایه‌ها | حذف لایه معیوب و رنگ مجدد |
علت پوست پرتقالی شدن رنگ خودرو و روش رفع آن
شره یا Runs & Sags زمانی ایجاد می‌شود که مقدار رنگ یا کیلر روی یک قسمت بیشتر از توان لایه برای ثابت ماندن باشد. در نتیجه، مواد قبل از خشک‌شدن تحت تأثیر جاذبه حرکت می‌کنند و روی سطح عمودی به شکل قطره، رگه یا پرده دیده می‌شوند.
شره بیشتر روی درب، گلگیر، لبه‌ها و قسمت‌های عمودی خودرو دیده می‌شود.
مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:
در منابع فنی نیز ضخامت بیش از حد فیلم تر، ویسکوزیته نامناسب، فاصله کم پیستوله و Flash Time ناکافی از عوامل اصلی Runs & Sags معرفی شده‌اند.
اگر مرتب با این مشکل مواجه می‌شوید، قبل از تغییر فرمول رنگ، تنظیمات پیستوله را بررسی کنید. گاهی ایراد اصلی نه خود رنگ، بلکه مقدار خروجی مواد، فشار هوا یا الگوی پاشش است.
مهم‌ترین نکته این است که برای اصلاح شره عجله نکنید. دستکاری رنگی که هنوز به اندازه کافی خشک یا پخت نشده، ممکن است محدوده عیب را بزرگ‌تر کند.
زمان خشک‌شدن به سیستم رنگ، نوع هاردنر، دما و ضخامت لایه بستگی دارد. زمان توصیه‌شده سازنده محصول باید مبنای کار باشد.
پس از خشک‌شدن، برجستگی باید به‌آرامی با سطح اطراف هم‌سطح شود. برای این مرحله می‌توان بسته به شدت عیب از سنباده آب بسیار نرم و بلوک مناسب استفاده کرد.
انتخاب گریت ثابت برای تمام پروژه‌ها صحیح نیست؛ ضخامت کیلر، شدت شره و محل آن تعیین می‌کند که از چه سنباده‌ای شروع کنید.
پس از حذف قسمت برجسته، اثر سنباده اولیه باید با گریت‌های نرم‌تر کاهش پیدا کند تا سطح برای پولیش آماده شود.
در این مرحله استفاده کنترل‌شده از دستگاه سنباده زن می‌تواند در پروژه‌های حرفه‌ای به یکنواختی کار کمک کند؛ اما روی لبه‌ها و خطوط بدنه باید احتیاط بیشتری داشت.
اگر شره فقط در کیلر بوده و بدون عبور از ضخامت ایمن اصلاح شده باشد، معمولاً پس از سنباده باید سطح را با دستگاه پولیش، ترکیب پولیش مناسب و پد پولیش به شفافیت نهایی رساند.
نکته مهم این است که پولیش به‌تنهایی شره برجسته را حذف نمی‌کند. ابتدا باید اختلاف سطح برطرف شود و سپس مرحله پولیش انجام گیرد.
هر شره‌ای را نباید تا زمان محو شدن کامل سنباده زد. اگر برای حذف برجستگی مجبور شوید مقدار زیادی از کیلر یا رنگ بردارید، خطر عبور از لایه وجود دارد.
به‌خصوص در لبه درب، خطوط برجسته بدنه و گوشه‌های قطعات، ضخامت قابل اصلاح محدودتر است.
اگر شره بسیار عمیق باشد، به بیس رنگ رسیده باشد یا هنگام اصلاح لایه زیرین نمایان شود، راه اصولی می‌تواند آماده‌سازی و رنگ‌آمیزی مجدد محدوده باشد. منابع تخصصی نیز میان شره‌های کوچک قابل Flat & Polish و شره‌های شدید نیازمند Refinishing تفاوت قائل می‌شوند.
چشم ماهی یا Fisheye یکی از عیوب مشخص رنگ است که به شکل حفره‌های کوچک و تقریباً دایره‌ای روی رنگ یا کیلر تازه ظاهر می‌شود. رنگ از یک نقطه کنار می‌رود و اطراف آن حلقه‌ای کوچک تشکیل می‌دهد.
این پدیده معمولاً با مشکل ترشوندگی و کشش سطحی مرتبط است. وجود روغن، گریس، واکس یا سیلیکون از عوامل شناخته‌شده ایجاد آن است.
اولین متهم، آلودگی سطح است. برای مثال ممکن است روی قطعه مقدار بسیار کمی از موارد زیر باقی مانده باشد:
اما سطح خودرو تنها منبع آلودگی نیست. روغن یا رطوبت موجود در سیستم هوای فشرده نیز می‌تواند وارد مسیر پیستوله شود و مشکل ایجاد کند. منابع فنی PPG نیز آلودگی سطح و هوای فشرده را از عوامل مهم Fisheye می‌دانند.
بنابراین اگر چشم ماهی روی چند قطعه تکرار می‌شود، فقط سطح خودرو را بررسی نکنید؛ کمپرسور، شیلنگ، فیلتر و مسیر هوای پیستوله نیز باید کنترل شوند.
روش ترمیم به زمان مشاهده عیب، شدت آن و نوع لایه بستگی دارد.
اگر چشم ماهی بعد از خشک‌شدن مشخص شده است
در اصلاح اصولی باید منشأ آلودگی پیدا شود. سپس ناحیه معیوب به میزان لازم سنباده‌کاری، کاملاً پاک‌سازی و دوباره آماده اجرای پوشش شود.
اگر فقط روی حفره‌ها رنگ بیشتری بپاشید اما عامل آلودگی همچنان باقی باشد، احتمال تکرار عیب وجود دارد.
در عیوب شدید، روند کلی به این شکل است:
خشک‌شدن → سنباده‌کاری → چربی‌زدایی و پاک‌سازی → آماده‌سازی مجدد سطح → اجرای صحیح رنگ یا کیلر
راهنماهای تخصصی نیز برای Fisheye شدید، سنباده‌زدن، تمیز کردن یا ایزوله‌کردن سطح و رنگ‌آمیزی مجدد را توصیه می‌کنند.
این دو عیب ممکن است در نگاه اول شبیه یکدیگر باشند، اما علت یکسانی ندارند.
چشم ماهی معمولاً هنگام خیس بودن فیلم رنگ ظاهر می‌شود و رنگ از نقطه آلوده کنار می‌رود. حفره اغلب مرز نسبتاً مشخص و دایره‌ای دارد.
Solvent Pop یا جوش حلال زمانی اتفاق می‌افتد که حلال موجود در لایه‌های زیرین فرصت خروج مناسب نداشته باشد و هنگام خشک‌شدن یا پخت، از پوشش خارج شود.
لایه بیش از حد ضخیم، زمان فلش ناکافی و شرایط خشک‌شدن نامناسب می‌توانند احتمال Solvent Pop را افزایش دهند.
بنابراین دیدن هر حفره‌ای روی رنگ به معنی آلودگی سیلیکونی نیست.
Solvent Pop معمولاً به شکل حفره‌های بسیار کوچک روی پوشش خشک‌شده دیده می‌شود. یکی از دلایل مهم آن خروج دیرهنگام حلال از لایه‌های زیرین است.
برای مثال، تصور کنید دست اول هنوز فرصت کافی برای تبخیر حلال نداشته و بلافاصله یک دست سنگین دیگر روی آن اجرا شود. سطح بالایی شروع به خشک‌شدن می‌کند، در حالی که حلال در قسمت پایین‌تر هنوز محبوس است.
برای پیشگیری باید ضخامت هر دست، زمان Flash Off و تینر یا هاردنر متناسب با سیستم و شرایط محیطی رعایت شود.
وجود ذرات برجسته روی کیلر یکی دیگر از ایرادات رایج رنگ‌آمیزی خودرو است. منشأ آن می‌تواند لباس نقاش، سطح خودرو، هوای محیط، دستمال نامناسب یا فضای رنگ‌آمیزی آلوده باشد.
اگر ذرات محدود و در لایه قابل اصلاح باشند، پس از خشک‌شدن کامل می‌توان با Denibbing یا سنباده موضعی بسیار کنترل‌شده برجستگی را حذف و سپس محل را پولیش کرد. در موارد عمیق‌تر ممکن است اصلاح گسترده‌تر لازم باشد.
استفاده از دستمال میکروفایبر تمیز در مراحل مناسب آماده‌سازی و جلوگیری از ورود مجدد آلودگی نیز اهمیت دارد.
Lifting یا Wrinkling معمولاً مسئله‌ای عمیق‌تر از یک نقص سطحی است. در این حالت، لایه جدید می‌تواند با پوشش قبلی واکنش نشان دهد و سطح چروکیده یا بلند شود.
مواردی مانند ناسازگاری سیستم‌های رنگ، استفاده نادرست از حلال، اجرای پوشش روی لایه‌ای که هنوز آماده نشده و رعایت نکردن دستورالعمل محصول می‌توانند زمینه ایجاد این عیب را فراهم کنند.
در چنین شرایطی، پولیش مشکل را حل نمی‌کند؛ لایه معیوب باید تا رسیدن به سطح پایدار اصلاح و سیستم پوششی دوباره اجرا شود.
استفاده از یک سیستم سازگار شامل آستر رنگ خودرو، بیس، کلر و هاردنر متناسب با یکدیگر، احتمال بروز مشکلات ناشی از ناسازگاری را کاهش می‌دهد.
گاهی عیب اولیه چندان جدی نیست، اما روش اشتباه ترمیم باعث می‌شود یک ایراد کوچک به رنگ‌آمیزی مجدد قطعه منتهی شود.
یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات، سنباده‌کاری بیش از حد است. اگر بدون توجه به ضخامت لایه روی شره، گرد رنگ یا پوست پرتقالی کار کنید، ممکن است از کیلر عبور کرده و به بیس رنگ برسید.
اشتباهات مهم دیگر شامل استفاده مستقیم از سنباده زبر، پولیش‌کاری قبل از هم‌سطح کردن شره، رنگ‌پاشی روی چشم ماهی بدون حذف آلودگی، استفاده از دستمال آلوده، رعایت نکردن زمان خشک‌شدن و تکرار رنگ‌آمیزی بدون پیدا کردن علت اصلی عیب است.
اصلاح رنگ زمان‌برتر و پرهزینه‌تر از پیشگیری است. بخش مهمی از کنترل کیفیت قبل از کشیدن ماشه پیستوله انجام می‌شود.
سطح باید کاملاً تمیز، خشک و عاری از واکس، چربی، سیلیکون و آلودگی باشد. تجهیزات ابزار دیتیلینگ خودرو و رنگ‌آمیزی نیز باید تمیز نگهداری شوند و مسیر هوای فشرده از نظر رطوبت و روغن کنترل شود.
ویسکوزیته مواد، نازل و تنظیمات پیستوله باید با محصول مورد استفاده هماهنگ باشند. فاصله و سرعت حرکت دست نیز باید یکنواخت باشد و به‌جای یک دست بسیار سنگین، لایه‌ها مطابق دستورالعمل فنی سیستم رنگ اجرا شوند.
همچنین زمان Flash Off بین دست‌ها نباید بر اساس حدس تعیین شود؛ دیتاشیت رنگ، آستر، کیلر و هاردنر مرجع اصلی است.
گاهی چیزی که به‌عنوان «خرابی رنگ» دیده می‌شود، در واقع اختلاف رنگ قطعه تعمیرشده با بدنه است. اختلاف فام، شدت متالیک، جهت خواب ذرات و پوشش نامناسب می‌تواند نتیجه نهایی را حتی در صورت اجرای تمیز نامطلوب کند.
در رنگ‌سازی تخصصی خودرو حاتمی، ساخت رنگ بر اساس مشخصات و کد رنگ خودرو انجام می‌شود تا ترکیب رنگ متناسب با خودرو آماده شود. این موضوع به‌خصوص در رنگ خودرو ایرانی و رنگ خودرو خارجی که تنوع کد و فرمول رنگ بالاست اهمیت دارد.
البته تطابق رنگ تنها یک بخش از نتیجه است؛ زیرسازی، تکنیک پاشش، تعداد دست‌ها، فشار پیستوله و اجرای صحیح کیلر نیز بر ظاهر نهایی اثر دارند.
خیر. این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که قبل از شروع اصلاح رنگ باید بدانید.
عیوب سطحی موجود در محدوده قابل اصلاح کیلر، مانند برخی گردهای رنگ، شره‌های کوچک و پوست پرتقالی خفیف، ممکن است با سنباده کنترل‌شده و واکس و پولیش مناسب اصلاح شوند.
اما مشکلاتی مانند چشم ماهی شدید، جداشدگی رنگ، ناسازگاری لایه‌ها، حفره‌های عمیق یا عیبی که به بیس و آستر رسیده است معمولاً نیازمند آماده‌سازی و اجرای مجدد پوشش است.
قاعده ساده این است: قبل از انتخاب ابزار اصلاح، ابتدا مشخص کنید عیب در کدام لایه قرار دارد.
سطح را زیر نور مستقیم و همچنین نور مایل بررسی کنید. نور مایل بسیاری از موج‌ها، شره‌ها، خط سنباده و تفاوت بافت را بهتر نشان می‌دهد. راهنماهای کنترل کیفیت رنگ نیز بررسی از چند زاویه و توجه هم‌زمان به رنگ، براقیت، بافت و عیوب سطح را توصیه می‌کنند.
سپس سه سؤال را پاسخ دهید:
عیب چیست؟ علت آن چه بوده؟ عیب در چه عمقی قرار دارد؟
بعد تصمیم بگیرید که آیا پولیش کافی است، سنباده و پولیش نیاز دارید یا باید پوشش مجدداً اجرا شود.
جمع‌بندی
رفع عیوب رنگ خودرو قبل از هر چیز به تشخیص صحیح عیب وابسته است. شره معمولاً از تجمع بیش از حد مواد و شرایط نامناسب پاشش ایجاد می‌شود و در حالت‌های محدود با هم‌سطح‌سازی، سنباده و پولیش قابل اصلاح است؛ چشم ماهی بیشتر ما را به سمت آلودگی سطح یا سیستم هوا هدایت می‌کند و در موارد شدید نیاز به پاک‌سازی و اجرای مجدد دارد؛ پوست پرتقالی با نحوه اتمایز شدن و اجرای پوشش ارتباط دارد و جوش حلال نیز معمولاً نشان‌دهنده مشکل در خروج حلال و فرآیند خشک‌شدن است. به همین دلیل قبل از برداشتن سنباده یا دستگاه پولیش، علت اصلی عیب را پیدا کنید؛ زیرا اصلاح ظاهری بدون رفع علت می‌تواند همان مشکل را در اجرای بعدی تکرار کند.
پولیش به‌تنهایی برای حذف برجستگی شره کافی نیست. شره‌های کوچک معمولا پس از خشک‌شدن باید به شکل کنترل‌شده هم‌سطح و سنباده شوند و سپس پولیش انجام شود.
یک شماره ثابت برای تمام شره‌ها وجود ندارد. شدت برجستگی، نوع پوشش، محل عیب و ضخامت باقی‌مانده تعیین‌کننده هستند. روی لبه‌ها و خطوط بدنه باید محافظه‌کارانه‌تر کار کرد.
آلودگی سطح با موادی مانند روغن، واکس، گریس و سیلیکون از دلایل اصلی است. آلودگی سیستم هوای فشرده نیز باید بررسی شود.
صرفاً پوشاندن عیب بدون برطرف کردن عامل آلودگی روش مطمئنی نیست. در موارد شدید بهتر است پوشش معیوب اصلاح، سطح کاملاً تمیز و سپس سیستم رنگ دوباره اجرا شود.
چشم ماهی معمولاً یک مشکل ترشوندگی ناشی از آلودگی است و در فیلم خیس ظاهر می‌شود؛ جوش حلال بیشتر با خروج حلال محبوس از لایه رنگ ارتباط دارد.
احتمالاً علت اصلی برطرف نشده است. آلودگی سیستم هوا، تنظیم نامناسب پیستوله، روش پاشش، ترکیب مواد، زمان فلش و شرایط محیطی باید قبل از اجرای مجدد بررسی شوند.
